Sao phải phát cuồng vì Jack Ma?

50

– Hôm 6/11 tại Hà Nội, ở phiên đối thoại của Diễn đàn Thanh toán điện tử Việt Nam 2017, Tỷ phú Jack Ma (Mã Vân) – nhà sáng lập Tập đoàn Alibaba nổi danh của Trung Quốc tuyên bố: Alibaba sang Việt Nam, mục tiêu đầu tiên không phải để làm ăn, mà là để giúp các doanh nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ làm ăn ở nội địa và vươn ra cạnh tranh với thế giới … Không hiểu tại sao chúng ta lại phải hao tâm tốn của tổ chức một sự kiện hoành tráng đến như vậy để mời một người tuy đã quá thành công nhưng thực ra cũng không thể giúp được gì nhiều cho Việt Nam tới rao giảng.

Jack Ma, một trong những người giàu nhất Trung Quốc, đã quá thành công với Alibaba, tới Việt Nam chia sẻ
Huyền thoại

Trước tiên, không ai có thể phủ nhận tài năng của Mã Vân – một huyền thoại và là người hết sức đặc biệt. Quả thật, nếu không phải là người “đặc biệt”, họ Mã đã không tài nào gây dựng thành công một đế chế thương mại điện tử lớn nhất Trung Quốc (thị trường khổng lồ hơn 1 tỷ dân) từ hai bàn tay trắng khi bản thân anh ta không có nền tảng là một chuyên gia công nghệ, … Alibaba thậm chí còn đi vào lịch sử với cú niêm yết (IPO) xác lập kỷ lục trên sàn chứng khoán NASDAQ (Mỹ) ngày 18/9/2014, tự hào trở thành ông lớn công nghệ sánh ngang với Amazon, Google, Facebook, Apple, …

Câu chuyện về cuộc đời Mã Vân càng trở nên thuyết phục và hấp dẫn người nghe, nhất là đối với giới trẻ yêu thích khởi nghiệp cùng những điều kỳ diệu như: sinh ra trong một gia đình công chức bình thường ở Hàng Châu; tự học tiếng Anh từ khi còn rất trẻ qua việc chủ động tiếp cận với những người nước ngoài trú tại khách sạn quốc tế nằm cách nhà anh ta tới gần 70 phút xe đạp; 9 năm ròng tình nguyện làm hướng dẫn viên du lịch miễn phí cho du khách để cải thiện khả năng Anh ngữ; 3 lần thi trượt đại học, chật vật mãi mới vào được ĐH sư phạm Hàng Châu, tốt nghiệp bằng cử nhân Anh văn và trở thành một giáo viên bình thường, 10 lần bị Harvard từ chối khi nộp hồ sơ xin học cao hơn … Mọi thứ tưởng như sẽ diễn ra một cách bình lặng như vậy cho tới một ngày của năm 1994 khi Mã lần đầu tiếp xúc với internet, nhận thấy tiềm năng vô cùng to lớn của nó, anh đã có một quyết định “rẽ ngang” táo bạo làm thay đổi cả cuộc đời, thậm chí ảnh hưởng tới cả nhân loại. Đặc biệt, trái với vẻ ngoài “thư sinh yếu ớt”, Mã Vân là một người có tầm nhìn xa và cực kỳ kiên định, đã nhiều lần từ chối lời đề nghị mua lại hấp dẫn từ eBay để tập trung phát triển Alibaba theo định hướng đã chọn, … Cộng với một chút may mắn khi thiết lập được mối quan hệ cực kỳ tốt với Jerry Yang (Dương Chí Viễn) – nhà đồng sáng lập Yahoo, công ty internet nổi danh nhất thế giới thời bấy giờ, Mã đã nhận được khoản đầu tư 1 tỷ USD từ Yang, để rồi sau này khi Alibaba cực kỳ thành công thì Yahoo thoái trào và chính thức bị khai tử vào ngày 13/6/2017 (Tập đoàn viễn thông Verizon mua lại)

Những đạo lý rất dễ đi vào lòng người và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ

Sau khi đã sở hữu tài sản hàng chục tỷ USD, thành công và nổi tiếng, hình ảnh của Mã Vân cũng trở nên “phổ biến” và lan tỏa hơn đối với công chúng. Anh thường xuyên hiện diện, được mời diễn thuyết và đối thoại tại nhiều diễn đàn, sân chơi lớn nhất thế giới, các trường đại học; nhiều lần tháp tùng các lãnh đạo cao cấp của Trung Quốc đi dự diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF); cũng như viết sách, xuất hiện tại các talk show dạy khởi nghiệp, chi tiền làm từ thiện, và vài lần được các trường đại học danh tiếng trao bằng danh dự … Có thể nói, Mã Vân quá thông minh, tư duy cực tốt, cùng với lợi thế tiếng Anh, cho nên anh ta luôn thể hiện được sự tự tin trước công chúng và là một nhà hùng biện xuất sắc … Và dường như khi đã thành công thì bất cứ điều gì anh nói cũng đều là “chân lý”

Sau khi đã có hàng chục tỷ USD, Jack Ma nói rằng nếu được chọn lựa lại, chỉ muốn làm một giáo viên nghèo …
Nhìn nhận lại

Trái với những giai thoại, về bản chất Mã Vân vẫn là một “doanh nhân”, đại diện cho tầng lớp tư bản mới nổi ở Trung Quốc, mà đã là tư bản thì phải đi tìm kiếm nhuận thưởng (incentives). Do đó, sẽ không có chuyện Mã mang Alibaba sang Việt Nam để giúp các doanh nghiệp và người dân của chúng ta cho những mục tiêu hoàn toàn bất vụ lợi. Chắc chắn, nếu không mở rộng kinh doanh sang các thị trường mới nổi như ở Đông Nam Á, đế chế Alibaba sẽ rất khó duy trì đà tăng trưởng cùng mức lợi nhuận làm an lòng các nhà đầu tư.

Từ trái qua phải: Jack Ma cùng Mayayoshi Son (Chủ tịch Softbank, Nhật), Terry Gou (Chủ tịch Foxconn, Đài Loan), những nhà đầu tư lớn của Alibaba
Mặt khác, Mã Vân cho dù cực kỳ tài giỏi nhưng không phải là tất cả. Đứng đằng sau thành công của anh ta còn có bàn tay của nhiều nhân vật ẩn danh kiệt xuất như Joseph C. Tsai (Quốc tịch Canada gốc Đài Loan, tốt nghiệp luật từ Yale, Phó chủ tịch Tập đoàn) và Peng Lei (đồng sáng lập Alibaba cùng với Mã); nhà đầu tư lớn nhất chiếm 28% cổ phần của Alibaba là Tập đoàn Softbank – công ty viễn thông lớn nhất Nhật Bản, có cổ phiếu niêm yết trên sàn chứng khoán Tokyo; và cùng với những định chế tài chính ngân hàng lớn nhất thế giới bảo lãnh giúp Alibaba huy động vốn như Credit Suisse (Thụy Sĩ), Deutsche Bank (Đức), hay bộ tứ Goldman Sachs – JP Morgan – Citigroup – Morgan Stanley (Mỹ), … những tay chơi đóng vai trò cực lớn trong việc tư vấn và thiết kế chiến lược để Alibaba trở nên nổi danh, đồng thời cũng giúp họ kiếm lợi nhuận. Nên nhớ, bản chất cốt lõi của tư bản là phải đi tìm tối ưu hóa lợi nhuận.

Ngoài ra, Mã Vân cùng Alibaba nhận được lợi thế cực lớn mà không phải công ty internet nào cũng có được: đó là thị trường khổng lồ hơn 1 tỷ dân của Trung Quốc – chiếm gần 1/5 dân số thế giới; mỗi gia đình TQ, dù theo quy định chỉ sinh một con, nhưng cũng đã rất bận rộn và ngày càng ít thời gian cho phương thức mua sắm truyền thống, giúp Alibaba có cơ hội phát triển mạnh khi công ty này sẵn sàng bán bất cứ thứ gì theo yêu cầu của khách hàng. Bên cạnh đó, hệ thống pháp lý, nhất là quy định về bảo hộ trí tuệ ở Trung Quốc còn chưa hoàn chỉnh và chặt chẽ như phương Tây, vẫn tồn tại nhiều kẽ hỡ, khiến công việc làm ăn của Alibaba càng trở nên phát đạt.

Chính sách của TQ tương đối thoáng và giành nhiều hậu thuẫn cho các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, bởi vậy họ mới có những kỳ tích như Thẩm Quyến
Trong một chế độ hà khắc như của Trung Quốc, Mã Vân và Alibaba dù thành công và có sức ảnh hưởng lớn tới đâu, ở một chừng mực nào đó, chắc chắn cũng phải có sự móc ngoặc, hậu thuẫn từ thượng tầng lãnh đạo cap cấp nhất, cũng như sự hợp tác nhất định với Trung Nam Hải. Do vậy, những quốc gia tính chuyện mở cửa chào đón Alibaba cũng cần hết sức lưu tâm tới vấn đề an ninh quốc phòng.

Vấn đề của Việt Nam

Từ câu chuyện Mã Vân, có thể thấy nền kinh tế Trung Quốc, dù hoạt động trong một môi trường thiếu tự do và hà khắc nhưng vẫn tồn tại nhiều điểm khác biệt so với Việt Nam – dù 2 nước khá gần gũi trong ý thức hệ và môi trường quản trị. Nhà cầm quyền Bắc Kinh, dù cai trị độc đoán, song vẫn đối xử tương đối “thoáng” với các doanh nghiệp tư nhân và start-up công nghệ; nước này ít khi gây khó dễ cho những doanh nghiệp quốc nội bằng giáo điều lẫn các quy định phức tạp chồng chéo.

Nguyễn Hà Đông lẽ ra đã có tiềm năng trở thành một Jack Ma ở quy mô Việt Nam, tuy nhiên anh đã tự chấm dứt câu chuyện phiêu lưu của mình một cách đáng tiếc

Từ vài năm nay, Trung Quốc đã cấm quân đội làm kinh tế và gần như cũng đã hoàn thiện cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, chấm dứt sự can thiệp quá sâu và lũng đoạn của “Đảng-Nhà nước” vào mọi hoạt động của nền kinh tế. Trong lúc đó, mấy năm về trước ở Việt Nam, khi Nguyễn Hà Đông nổi tiếng toàn cầu với Flappy Bird (một phần cũng do quá may mắn), đáng lẽ thành công của anh có thể có tiềm năng được nhân rộng lên hàng tỷ USD nếu được nhà nước tạo điều kiện và kêu gọi đầu tư; tuy nhiên do lo ngại hệ thống pháp lý và thuế má phức tạp ở Việt Nam, Đông đã chủ động tự chấm dứt cuộc phiêu lưu và chấp nhận đạo lý “tri túc bất nhục” (biết đủ thì không phải chịu nhục). Và như vậy, sẽ rất khó để có những “đầu tư mạo hiểm” tạo nên kỳ tích tại Việt Nam.

Có thể thấy, chính sách “dụng nhân” của Trung Quốc cũng hơn hẳn Việt Nam, khi họ có thể dễ dàng tuyển mộ và bổ nhiệm những nhân tài thực sự vào các chức vụ như cố vấn “ẩn danh” trong các lĩnh vực kinh tế, đầu tư, đi kèm với đãi ngộ hậu hĩnh – tư duy thực dụng, rất giống với Mỹ mặc dù chính quyền TQ vẫn luôn rao giảng bài xích các giá trị phương Tây. Hệ thống của Trung Quốc dường như rất linh hoạt, uyển chuyển, không quá cứng nhắc trong các tiêu chuẩn như phẩm chất đạo đức và lập trường chính trị.

Năm 2015, Jack Ma cũng suýt điêu đứng vì chứng khoán TQ sụt giảm

Một ví dụ tiêu biểu là vào tháng 6/2015, khi thị trường chứng khoán Trung Quốc sụt thê thảm, mất gần 40% giá trị, Chính quyền Bắc Kinh đã sa thải hàng loạt lãnh đạo cao cấp của Ủy ban điều tiết chứng khoán quốc gia, đồng thời kêu gọi các công ty nội địa có niêm yết trên sàn Mỹ, cùng các chuyên gia tài chính người Hoa trên khắp thế giới trở về giúp TQ ổn định và khôi phục thị trường. Với tầm nhìn và tư duy thực tế, thực dụng đến như vậy, thì cách gì mà người Việt Nam chúng ta học hỏi từ những thành tựu như của Mã Vân. Chẳng hạn, như Công ty viễn thông FPT của ông Trương Gia Bình – người ngồi đối thoại cùng Mã Vân tại sự kiện, chỉ cần nhập thiết bị và công nghệ của những nhà cung cấp Trung Quốc như Huawei về triển khai, bán dịch vụ cho người tiêu dùng Việt Nam với giá cao là kiếm được rất nhiều lợi nhuận, đâu cần phải “tính kế lâu dài” đầu tư cho nghiên cứu phát triển làm gì cho tốn kém.

Jack Ma giao lưu cùng ông Trương Gia Bình – Chủ tịch Tập đoàn FPT và đại diện Đoàn Thanh niên Cộng sản HCM
Thay lời kết

Việt Nam không phải không có những chuyên gia công nghệ hàng đầu thế giới như GS John Vũ hay TS Lê Việt Quốc, nhưng họ không biết phải làm gì nếu trở về
Có thể nói, dù Mã Vân hay Alibaba là một bài học đáng ngưỡng mộ, tuy nhiên họ sang Việt Nam là để giúp “chính họ” không phải vì lòng tốt giành cho chúng ta. Bên cạnh đó, bản thân họ Mã chắc chắn cũng không có gì nhiều để dạy cho chúng ta, vì xuất phát điểm và điều kiện của hai bên là hoàn toàn khác nhau. Để tiến sâu trong nền kinh tế kỹ thuật số và kỷ nguyên internet, chúng ta trước hết hãy giải quyết những vấn đề căn bản cố hữu ở Việt Nam như năng suất lao động – đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất chế tạo còn yếu đi đã. Để làm được điều đó, thay vì mời quá nhiều những vĩ nhân như Mã Vân hay Mark Zuckerberg, chúng ta hãy tự xây dựng cho mình một chính sách sử dụng nhân tài có hiệu quả, làm sao để những cá nhân hiếm hoi như GS John Vũ [1] hay Lê Việt Quốc [2] không cần phải định cư tại Mỹ nữa.

Chú thích:

[1] GS John Vũ: từng là kỹ sư trưởng phần mềm của Boeing và Giáo sư nghề nghiệp tại ĐH Carneigie Mellon – hàng đầu thế giới về công nghệ.

[2] TS Lê Việt Quốc: chuyên gia trí tuệ nhân tạo, đang phát triển công nghệ deep learning trong phiên dịch cho Google.

Nguồn: http://quochoi.org/sao-phai-phat-cuong-vi-jack-ma.html

Thảo luận